جرم گیری دندان چیست و هر چند وقت یک بار باید انجام شود؟
حتماً برای شما هم پیش آمده که با وجود مسواک زدن منظم، متوجه لکههای زرد یا قهوهای رنگ روی دندانها شوید یا هنگام مسواک زدن، لثههایتان کمی خونریزی کنند. در بسیاری از این موارد، چیزی که روی سطح دندان مشاهده میکنید فقط باقی مانده غذا نیست؛ بلکه ممکن است جرم دندان یا همان رسوبات سخت شده پلاک باشد.
اینجاست که جرم گیری دندان اهمیت پیدا میکند. اما جرم گیری دقیقاً چیست؟ آیا برای همه افراد لازم است؟ آیا به مینای دندان آسیب میزند؟ و مهمتر از همه، هر چند وقت یک بار باید جرم گیری دندان انجام شود؟
پاسخ کوتاه این است که جرم گیری برای برداشتن پلاک و جرم سخت شده از روی دندان انجام میشود و فاصله مناسب بین جلسات برای همه افراد یکسان نیست. برخی افراد ممکن است به پاکسازی حرفهای دورهای نیاز داشته باشند، در حالی که افرادی با سابقه بیماری لثه، سیگار کشیدن یا عوامل خطر دیگر ممکن است به مراجعات نزدیک تری نیاز داشته باشند.
جرم گیری دندان چیست؟
جرم گیری دندان یک روش حرفهای برای برداشتن پلاک، جرم یا تارتار و رسوبات تجمع یافته روی سطح دندان است. پلاک، لایهای چسبنده از باکتریهاست که به طور مداوم روی دندان تشکیل میشود. اگر پلاک به درستی با مسواک و تمیز کردن بین دندانها برداشته نشود، به مرور میتواند سخت و معدنی شود و به جرم دندان تبدیل شود.
برخلاف پلاک نرم، جرم دندان با مسواک معمولی از بین نمیرود و برای برداشتن آن به ابزارهای حرفهای دندانپزشکی نیاز است.
جرم گیری در واقع فقط یک اقدام زیبایی نیست. باقی ماندن جرم در اطراف دندان و لثه میتواند محیط مناسبی برای تجمع باکتریها ایجاد کند و با التهاب لثه و بیماریهای پریودنتال ارتباط داشته باشد.
جرم دندان چگونه تشکیل میشود؟
برای درک بهتر جرم گیری، ابتدا باید بدانیم جرم چگونه به وجود میآید.
بعد از غذا خوردن، باکتریهای موجود در دهان همراه با باقی مانده مواد غذایی روی دندانها یک لایه چسبنده به نام پلاک دندانی تشکیل میدهند. اگر این پلاک به صورت روزانه و کامل پاک نشود، مواد معدنی موجود در بزاق میتوانند باعث سخت شدن آن شوند.
این رسوب سخت شده همان چیزی است که به آن جرم یا تارتار گفته میشود.
پلاک را میتوان با مسواک زدن و تمیز کردن بین دندانها کنترل کرد، اما جرم تشکیل شده دیگر با مسواک معمولی پاک نمیشود و نیاز به پاکسازی حرفهای دارد.
به همین دلیل، جرم گیری جای مسواک زدن را نمیگیرد؛ بلکه مکمل بهداشت روزانه دهان است.
چرا جرم گیری دندان اهمیت دارد؟
یکی از مهمترین دلایل انجام جرم گیری، کمک به حفظ سلامت لثههاست.
وقتی پلاک و جرم اطراف لثه باقی بمانند، باکتریها میتوانند باعث التهاب بافت لثه شوند. در مراحل اولیه، این وضعیت ممکن است به شکل قرمزی، تورم یا خونریزی لثه هنگام مسواک زدن دیده شود. این مرحله که به التهاب لثه یا ژنژیویت معروف است، در بسیاری از موارد با بهبود بهداشت دهان و مراقبت حرفهای قابل کنترل و برگشت پذیر است.
اگر بیماری لثه پیشرفت کند، ممکن است بافتهای نگهدارنده دندان و استخوان اطراف آن نیز درگیر شوند. بیماری پریودنتال پیشرفته میتواند باعث لق شدن دندان و در موارد شدید، از دست رفتن دندان شود.
بنابراین جرم گیری را بهتر است بخشی از مراقبت پیشگیرانه از دهان بدانیم، نه صرفاً راهی برای زیباتر شدن دندانها.
جرم گیری دندان چه فوایدی دارد؟
جرم گیری حرفهای میتواند مزایای مختلفی برای سلامت دهان داشته باشد، از جمله:
- حذف جرم و رسوبات سخت شده
- کمک به کنترل التهاب لثه
- کاهش تجمع باکتریهای اطراف دندان
- کمک به پیشگیری و کنترل بیماریهای لثه
- تمیزتر شدن سطح دندانها
- کاهش برخی لکههای سطحی ناشی از تجمع رسوبات
- کمک به تشخیص زودتر مشکلات دندان و لثه
البته جرم گیری نمیتواند پوسیدگی، شکستگی یا سایر مشکلات ساختاری دندان را درمان کند. هدف اصلی آن برداشتن پلاک و جرم و ایجاد شرایط مناسبتر برای حفظ سلامت دندان و لثه است.
آیا جرم گیری دندان به مینای دندان آسیب میزند؟
این یکی از رایجترین نگرانیها درباره جرم گیری دندان است.
اگر جرم گیری توسط فرد متخصص و با تجهیزات مناسب انجام شود، هدف آن برداشتن رسوبات روی سطح دندان است، نه تراشیدن مینای سالم.
گاهی افراد بعد از جرم گیری احساس میکنند دندانهایشان نازکتر شده یا بین دندانها فاصله افتاده است. این اتفاق معمولاً به این دلیل است که جرمهای حجیم قبلاً بخشی از فضای بین دندانها یا اطراف لثه را پر کرده بودند و پس از برداشته شدن، شکل واقعی دندانها بیشتر نمایان میشود.
همچنین اگر التهاب لثه وجود داشته باشد، پس از کاهش التهاب ممکن است ظاهر لثه تغییر کند.
بنابراین احساس متفاوت بودن دندانها بعد از جرم گیری لزوماً به معنی آسیب دیدن مینای دندان نیست.
آیا جرم گیری دندان درد دارد؟
میزان ناراحتی هنگام جرم گیری به مقدار جرم، وضعیت لثه و میزان حساسیت دندانهای فرد بستگی دارد.
اگر جرم کمی وجود داشته باشد و لثهها سالم باشند، بسیاری از افراد ناراحتی زیادی احساس نمیکنند. اما در افرادی که جرم زیادی دارند، لثهها ملتهب هستند یا دندانها حساس شدهاند، ممکن است حین یا بعد از پاکسازی مقداری حساسیت ایجاد شود.
در جرم گیری عمیقتر، به خصوص زمانی که پاکسازی زیر خط لثه برای درمان بیماری پریودنتال انجام میشود، ممکن است از بی حسی موضعی استفاده شود. روش Scaling and Root Planing یا جرم گیری و تسطیح ریشه برای پاکسازی عمیقتر سطوح دندان و ریشه در بیماری لثه استفاده میشود.
تفاوت جرم گیری معمولی و جرم گیری عمیق چیست؟
این دو اصطلاح گاهی به جای یکدیگر استفاده میشوند، اما از نظر درمانی یکسان نیستند.
جرم گیری معمولی
در پاکسازی حرفهای معمولی، جرم و پلاک از قسمتهای قابل دسترس دندان، به ویژه بالای خط لثه، برداشته میشود. این نوع پاکسازی بیشتر برای مراقبت پیشگیرانه و کنترل تجمع جرم انجام میشود.
برای آشنایی بیشتر با این روش میتوانید صفحه جرم گیری و بروساژ دندان در اصفهان را نیز مطالعه کنید.
جرم گیری عمیق
اگر بیماری لثه پیشرفت کرده باشد و بین لثه و دندان پاکتهای عمیق ایجاد شده باشد، ممکن است دندانپزشک جرم گیری و تسطیح ریشه را توصیه کند.
در این روش، رسوبات و باکتریهای موجود در قسمتهای عمیقتر زیر خط لثه پاک میشوند و سطح ریشه نیز برای کمک به بهبود وضعیت بافتهای اطراف دندان تمیز و صاف میشود.
بنابراین جرم گیری عمیق یک اقدام درمانی برای بیماری لثه است و نباید آن را با پاکسازی معمولی دندان یکسان دانست.
هر چند وقت یک بار باید جرم گیری دندان انجام شود؟
این سؤال پاسخ یکسانی برای همه افراد ندارد.
ممکن است شنیده باشید که «هر شش ماه یک بار باید جرم گیری کرد»، اما نمیتوان این فاصله را برای تمام افراد یک قانون قطعی در نظر گرفت.
دفعات مراجعه برای پاکسازی حرفهای باید با توجه به وضعیت دهان و دندان، سرعت تشکیل جرم، سلامت لثه، سابقه بیماری پریودنتال و عوامل خطر فرد تعیین شود.
برای افراد سالم، معاینه و پاکسازی دورهای طبق نظر دندانپزشک میتواند کافی باشد. در مقابل، افرادی که بیماری لثه دارند یا در معرض خطر بیشتری هستند ممکن است به مراجعات مکررتر نیاز داشته باشند.
در بیماران تحت درمان یا نگهداری پریودنتال، فاصلههای حدود ۳ تا ۶ ماه در منابع حرفهای مطرح شدهاند و زمان دقیق باید بر اساس وضعیت بیماری و شرایط فرد تعیین شود.
پس به جای اینکه فقط تقویم را نگاه کنید، بهتر است وضعیت دندان و لثه خود را معیار قرار دهید.
چه کسانی ممکن است به جرم گیری بیشتری نیاز داشته باشند؟
برخی افراد سریعتر دچار تجمع جرم یا بیماری لثه میشوند و ممکن است نیاز به مراجعات بیشتری داشته باشند.
از جمله:
- افرادی که سابقه بیماری لثه دارند
- افرادی که جرم دندان زیادی تشکیل میدهند
- افرادی که بهداشت دهان مناسبی ندارند
- افراد سیگاری یا مصرف کننده محصولات دخانی
- افراد مبتلا به دیابت
- افرادی که دسترسی مناسبی به تمیز کردن بین دندانها ندارند
- افرادی که دندانهای شلوغ یا نامرتب دارند
- افرادی که سابقه درمان پریودنتال دارند
سیگار و دیابت از جمله عوامل مرتبط با خطر بیشتر بیماری لثه هستند.
در این شرایط، دندانپزشک ممکن است فاصله بین جلسات پاکسازی و معاینه را کوتاهتر کند.
از کجا بفهمیم به جرم گیری دندان نیاز داریم؟
وجود بعضی علائم میتواند نشان دهد که بهتر است برای معاینه دندان و لثه مراجعه کنید.
خونریزی لثه
اگر لثه هنگام مسواک زدن یا تمیز کردن بین دندانها مرتب خونریزی میکند، نباید آن را همیشه طبیعی تلقی کرد. خونریزی میتواند یکی از نشانههای التهاب لثه باشد.
جرم قابل مشاهده
رسوبات زرد، قهوهای یا تیره اطراف دندانها، به خصوص نزدیک خط لثه، میتوانند نشان دهنده تجمع جرم باشند.
بوی بد مداوم دهان
بوی بد دهان میتواند دلایل مختلفی داشته باشد، اما تجمع پلاک و بیماری لثه نیز از عوامل احتمالی آن هستند.
قرمزی یا تورم لثه
لثههای قرمز، متورم یا حساس میتوانند نشانه التهاب باشند.
عقب رفتن لثه یا لق شدن دندان
این علائم نیاز به ارزیابی دندانپزشکی دارند، زیرا ممکن است با بیماری پیشرفتهتر لثه ارتباط داشته باشند.
بعد از جرم گیری دندان چه مراقبتهایی لازم است؟
بعد از جرم گیری بهتر است بهداشت دهان را با دقت ادامه دهید تا پلاک جدید کمتر روی دندانها تجمع پیدا کند.
مسواک زدن دو بار در روز با خمیردندان حاوی فلوراید و تمیز کردن روزانه بین دندانها از اقدامات مهم برای کنترل پلاک هستند.
اگر دندانها بعد از پاکسازی کمی حساس شدند، معمولاً میتوان با رعایت توصیههای دندانپزشک و پرهیز موقت از مواد بسیار سرد یا داغ، ناراحتی را کنترل کرد.
در صورتی که جرم گیری به شکل عمیق و برای درمان بیماری لثه انجام شده باشد، ممکن است حساسیت دندان یا ناراحتی لثه برای مدتی ایجاد شود.
آیا جرم گیری باعث سفید شدن دندان میشود؟
جرم گیری با بلیچینگ یا سفید کردن دندان یکسان نیست.
جرم گیری رسوبات و جرمهای چسبیده به دندان را حذف میکند. اگر تغییر رنگ دندان ناشی از همین رسوبات یا لکههای سطحی باشد، بعد از پاکسازی ممکن است دندانها روشنتر به نظر برسند.
اما جرم گیری رنگ طبیعی مینای دندان را به صورت شیمیایی تغییر نمیدهد.
در مقابل، بلیچینگ دندان با استفاده از مواد سفیدکننده، رنگ دندان را روشنتر میکند.
بنابراین اگر دندانها بعد از جرم گیری تمیزتر و روشنتر دیده شوند، این به معنای انجام بلیچینگ نیست.
اگر بعد از پاکسازی قصد سفید کردن دندانها را دارید، بهتر است ابتدا سلامت دندان و لثه بررسی شود و سپس درباره مناسب بودن بلیچینگ تصمیم گیری شود.
آیا کامپوزیت دندان بعد از جرم گیری تغییر میکند؟
جرم گیری باعث سفید شدن کامپوزیت به همان روشی که روی دندان طبیعی اثر میگذارد نمیشود. با این حال، پاکسازی حرفهای میتواند رسوبات و لکههای سطحی اطراف ترمیمها را نیز تا حدی برطرف کند.
اگر دندانهای جلویی شما دارای کامپوزیت هستند و قصد تغییر رنگ یا اصلاح ظاهر لبخند را دارید، بهتر است وضعیت ترمیمها نیز در برنامه درمانی در نظر گرفته شود.
برای آشنایی بیشتر با درمانهای زیبایی و ترمیمی میتوانید صفحه کامپوزیت دندان در اصفهان را مطالعه کنید.
آیا جرم گیری قبل از پروتز ثابت دندان لازم است؟
اگر فرد قرار است تحت درمانهای ترمیمی یا پروتزی قرار گیرد، بررسی سلامت لثه و تمیزی دندانها اهمیت دارد. وجود التهاب لثه یا جرم زیاد میتواند شرایط مناسبی برای ادامه درمان ایجاد نکند و دندانپزشک ممکن است ابتدا پاکسازی و کنترل مشکلات لثه را توصیه کند.
البته جرم گیری به تنهایی جایگزین درمانهای پروتزی نیست و انتخاب روش ترمیم به وضعیت دندان بستگی دارد.
اگر درباره جایگزینی یا بازسازی دندانهای آسیب دیده سؤال دارید، میتوانید صفحه پروتز ثابت دندان در اصفهان را نیز مطالعه کنید.
آیا جرم گیری برای دندان عصب کشی شده هم لازم است؟
بله. عصب کشی دندان به این معنا نیست که دیگر نیازی به مراقبت از آن دندان یا پاکسازی اطراف آن وجود ندارد.
دندان عصب کشی شده نیز میتواند در اطراف خود دچار تجمع پلاک و جرم شود و سلامت لثه اطراف آن همچنان اهمیت دارد.
بنابراین بعد از درمان ریشه نیز رعایت بهداشت دهان، معاینه دورهای و پاکسازی حرفهای در صورت نیاز اهمیت دارد.
برای آشنایی بیشتر با درمان ریشه و عصب کشی دندان میتوانید صفحه درمان ریشه و عصب کشی دندان در اصفهان را نیز مطالعه کنید.
آیا جرم گیری برای کودکان و نوجوانان هم لازم است؟
کودکان و نوجوانان نیز ممکن است دچار تجمع پلاک، جرم و التهاب لثه شوند. با این حال، زمان و نوع پاکسازی باید با توجه به شرایط دندانها، سن، وضعیت رویش دندانها و میزان تجمع جرم تعیین شود.
مهمتر از جرم گیری، آموزش صحیح مسواک زدن و تمیز کردن بین دندانها از سنین پایین است.
اگر کودک دچار خونریزی لثه، تجمع جرم یا مشکلات مربوط به بهداشت دهان است، بهتر است برای بررسی دقیقتر به دندانپزشک مراجعه شود. برای آشنایی با خدمات مرتبط میتوانید صفحه دندانپزشکی اطفال در اصفهان را نیز مشاهده کنید.
آیا جرم گیری برای لثههای حساس یا خونریزی دهنده لازم است؟
اگر خونریزی لثه ناشی از التهاب و تجمع پلاک یا جرم باشد، پاکسازی حرفهای میتواند بخشی از برنامه درمانی باشد.
اما خونریزی لثه علتهای مختلفی دارد و نباید بدون معاینه فرض کرد که فقط به دلیل جرم دندان است.
دندانپزشک میتواند وضعیت لثه را بررسی کند و در صورت نیاز عمق پاکتهای اطراف دندان، میزان التهاب و سایر عوامل مرتبط را ارزیابی کند. در بیماریهای لثه، تشخیص و درمان زودهنگام اهمیت دارد.
آیا با مسواک زدن میتوان جرم دندان را از بین برد؟
خیر، وقتی پلاک هنوز نرم است، مسواک و تمیز کردن بین دندانها میتوانند به حذف آن کمک کنند؛ اما وقتی پلاک به جرم سخت شده تبدیل شد، مسواک معمولی نمیتواند آن را از بین ببرد.
به همین دلیل پیشگیری اهمیت زیادی دارد. هدف اصلی مسواک زدن و تمیز کردن بین دندانها این است که پلاک قبل از تبدیل شدن به جرم کنترل شود.
به بیان ساده:
پلاک قابل کنترل در خانه است؛ جرم تشکیل شده نیاز به پاکسازی حرفهای دارد.
آیا جرم گیری دندان باعث فاصله افتادن بین دندانها میشود؟
خود جرم گیری باعث ایجاد فاصله واقعی بین دندانهای سالم نمیشود.
گاهی جرمهای ضخیم برای مدت طولانی در فضاهای بین دندانها یا نزدیک لثه تجمع پیدا میکنند. وقتی این رسوبات برداشته میشوند، فضای واقعی بین دندانها نمایان میشود و فرد ممکن است تصور کند جرم گیری باعث ایجاد فاصله شده است.
همچنین در بیماریهای پیشرفته لثه ممکن است به دلیل از دست رفتن بافتهای نگهدارنده و تغییر موقعیت دندانها، فاصله یا تغییر وضعیت دندانها ایجاد شده باشد. این موضوع به بیماری زمینهای مربوط است، نه خود پاکسازی حرفهای.
جرم گیری دندان را جدی بگیریم، اما نه به عنوان جایگزین مراقبت روزانه
یکی از اشتباهات رایج این است که فرد تصور کند با جرم گیری دورهای دیگر نیازی به مراقبت روزانه از دندانها ندارد.
در حالی که حتی بهترین پاکسازی حرفهای هم نمیتواند جای مسواک و تمیز کردن بین دندانها را بگیرد.
پلاک هر روز روی دندان تشکیل میشود. بنابراین مراقبت اصلی باید در خانه انجام شود و جرم گیری زمانی به کمک میآید که رسوبات سخت شده تشکیل شده باشند یا فرد به دلیل شرایط خاص به پاکسازی و مراقبت حرفهای نیاز داشته باشد.
جمع بندی؛ هر چند وقت یک بار جرم گیری دندان انجام دهیم؟
جرم گیری دندان روشی برای حذف پلاک و جرم سخت شده از سطح دندان و اطراف لثه است و نقش مهمی در کنترل تجمع رسوبات و حفظ سلامت لثه دارد.
اما پاسخ به سؤال «هر چند وقت یک بار جرم گیری کنیم؟» برای همه افراد یکسان نیست. فاصله جلسات به میزان تشکیل جرم، وضعیت لثه، سابقه بیماری پریودنتال، بهداشت دهان و عوامل خطر بستگی دارد.
برای بعضی افراد، پاکسازی حرفهای در فواصل معمول و طبق نظر دندانپزشک کافی است؛ اما افراد مبتلا به بیماری لثه یا دارای عوامل خطر ممکن است به مراجعات نزدیکتر، مثلاً در بازههای ۳ تا ۶ ماهه، نیاز داشته باشند.
نکته مهم این است که جرم گیری نباید جایگزین مراقبت روزانه شود. مسواک زدن دو بار در روز، تمیز کردن بین دندانها، کنترل عوامل خطر و معاینه منظم دندانپزشکی پایه اصلی حفظ سلامت دهان هستند.
اگر خونریزی مداوم لثه، تورم، بوی بد مداوم دهان، عقب رفتگی لثه، حساسیت یا لق شدن دندان دارید، بهتر است منتظر زمان جرم گیری بعدی نمانید و برای معاینه اقدام کنید.
سوالات متداول
جرم گیری دندان چیست؟
جرم گیری یک روش حرفهای برای برداشتن پلاک، جرم و رسوبات سخت شده از سطح دندان و در صورت نیاز اطراف یا زیر خط لثه است. جرم تشکیل شده با مسواک معمولی از بین نمیرود.
هر چند وقت یک بار باید جرم گیری دندان انجام شود؟
فاصله مناسب برای همه افراد یکسان نیست. وضعیت لثه، میزان تشکیل جرم و عوامل خطر باید توسط دندانپزشک بررسی شود. در مراقبتهای پریودنتال، فاصلههای ۳ تا ۶ ماهه در منابع حرفهای مطرح شدهاند، اما زمان دقیق باید شخصی سازی شود.
آیا جرم گیری دندان به مینای دندان آسیب میزند؟
هدف جرم گیری برداشتن رسوبات و جرم است، نه تراشیدن مینای سالم. انجام صحیح آن توسط فرد متخصص نباید به معنای آسیب به مینای دندان باشد.
آیا جرم گیری باعث سفید شدن دندان میشود؟
جرم گیری بلیچینگ نیست. با این حال، اگر لکهها و تغییر رنگهای سطحی ناشی از جرم و رسوبات باشند، بعد از پاکسازی ممکن است دندانها روشنتر دیده شوند.
آیا جرم گیری دندان درد دارد؟
میزان ناراحتی به میزان جرم، حساسیت دندان و وضعیت لثه بستگی دارد. در پاکسازی عمیق زیر لثه ممکن است بی حسی موضعی لازم باشد.
آیا جرم گیری برای لثههای خونریزی دهنده مفید است؟
اگر خونریزی با التهاب ناشی از پلاک و جرم مرتبط باشد، پاکسازی حرفهای میتواند بخشی از درمان باشد. با این حال، علت خونریزی باید توسط دندانپزشک مشخص شود.
آیا جرم گیری باعث فاصله افتادن بین دندانها میشود؟
خیر. برداشتن جرم معمولاً فضای واقعی بین دندانها را نمایان میکند. در برخی افراد نیز بیماری لثه از قبل باعث تغییر بافتهای نگهدارنده دندان شده است. این موضوع به خود جرم گیری مربوط نیست.
